[:ru]Актуальность проекта: Период пандемии, начавшийся в 2019 году, стал значительным изменением в казахском обществе как в социальном, так и в моральном, языковом, психологическом плане и в плане получения образования. Важно изучить как полезные, так и вредные стороны изменения и скорректировать, правильно развить те моменты, которые негативно влияют на развитие казахского общества. Очевидно, что в период пандемии произошел прогресс в образовании. Казахское общество было адаптировано к массовому дистанционному обучению, но языковая коммуникация стала более насыщенной, в молодежном языке стали появляться неосторожные слова и ярлык, сленг. Языковое общение на экране нарушило словесную этику. Самое опасное, что даже в постпандемический период наблюдается тенденция к обратному развитию.  Следовательно, данный исторический период требует особого изучения.

Цель проекта: разработка неологической языковой базы путем изучения казахского языкового контента на 2020-2022 годы

Ожидаемые результаты:

Блок 1. Лингвистическое исследование.Выявляют быстро проникающие словообразовательные употребления. Определяется психологический климат казахского общества в интервью, новостных и ток-шоу программах, его языковая картина, стилистические изменения теле -, радиоязыка. Выявляют основные темы пандемии и исследуют ее причины.

Блок 2. Методическое исследование. Посредством изучения видеозаписей Онлайн-занятий, видеозаписей онлайн-конференций анализируются изменения и новшества в речи казахского общества. В условиях дистанционного обучения предлагается система и виды новых технологий.

Блок 3. Лексикографическое исследование. Будут собраны новые употребления в периодических СМИ 2020-2022 годов. Языковые единицы, которые вводятся в употребление путем изучения частоты новых переводов и альтернативных названий, формализуются в словаре. Составлен казахско-русско-английский словарь неологизов.

Блок 4. Прагматическое исследование. В целях определения степени сохранности или несоблюдения ценностей в семье во время карантина в 2020-2022 годах проводится анкетирование. Анализируются психологические, лингвистические, социальные изменения в семейной коммуникации,изучаются выделенные словообразовательные структуры в языке электронных СМИ.

Состав исследователей проекта:

	Есенова Калбике Умирбаевна	доктор филологических наук, профессор КазНПУ им. Абая, Институт филологии и полиязычного образования, профессор кафедры казахского языка и литературы им. С. Кирабаева	ORCID ID 0000-0001-9653-5189 https://www.scopus.com/record/display.uri?eid=2-s2.0 85039068730&origin=resultslist   https://www.scopus.com/record/display.uri?eid=2-s2.085039047858&origin=resultslist	руководитель проекта,	Направление исследований в проекте-руководство проектом, представление методологии, подготовка отчетов
2	Балтабаева Жана Кылышовна	доктор педагогических наук, профессор КазНПУ им. Абая, Институт филологии и полиязычного образования, Профессор кафедры казахского языка и литературы им. С. Кирабаева	ORCID ID 0000-0001-9898-4818	ҒҚ	Направление исследований в проекте-изучение методов и приемов дистанционного обучения, предназначенных для определения словесной грамотности и языковой грамотности, проведение экспериментов.
3.	Курманалиев Каримбек Арыстанбекович,	доктор филологических наук, профессор доктор филологических наук, профессор, академик НАН, вице-президент НАН		ҒҚ
4.	Ишпекбаев Жанатбек Ешенкожаевич,	доктор технических наук, профессор КазНПУ им. Абая, Советник ректора профессор, доктор технических наук	ORCID ID	ҒҚ
5.	Амирбекова Айгул, кандидат филологических наук, доцент	Институт языкознания им. А. Байтурсынова, главный научный сотрудник	ORCID ID 0000-0001-8540-8264	ҒҚ	Направление исследований в проекте-изучение мировой языковой ситуации во время пандемии, изучение влияния карантинной изоляции на традиционную коммуникацию в казахской семье.
6.	Дюсембина Гульсамал Ерболовна	КазНПУ им. Абая, и. о. ассоциированного профессора, доктор философии (PhD)	ORCID ID 0000-0002-0121-9069	ҒҚ
7.	Исмаилова Фариза Кенжегалиевна	Институт филологии и полиязычного образования КазНПУ им. Абая	ORCID ID	ҒҚ

 [:en]The relevance of the project: The pandemic period, which began in 2019, has become a significant change in Kazakh society both socially and morally, linguistically, psychologically and in terms of education. It is important to study both the beneficial and harmful sides of the change and correct, correctly develop those moments that negatively affect the development of Kazakh society. It is obvious that there has been progress in education during the pandemic. Kazakh society has been adapted to mass distance learning, but language communication has become more saturated, careless words and labels, slang began to appear in the youth language. Language communication on the screen violated verbal ethics. The most dangerous thing is that even in the post-pandemic period there is a tendency to reverse development.  Therefore, this historical period requires special study.

Project objective: development of a neological language base by studying Kazakh language content for 2020-2022

Expected results:

Block 1. Linguistic research.Quickly penetrating word-formation usages are revealed. The psychological climate of the Kazakh society is determined in interviews, news and talk show programs, its linguistic picture, stylistic changes in the television and radio language. Identify the main themes of the pandemic and investigate its causes.

Block 2. Methodical research. Through the study of videos of online classes, videos of online conferences, changes and innovations in the speech of the Kazakh society are analyzed. In terms of distance learning, a system and types of new technologies are proposed.

Block 3. Lexicographic research. New uses in the periodical media of 2020-2022 will be collected. Language units that are put into use by studying the frequency of new translations and alternative names are formalized in the dictionary. The Kazakh-Russian-English dictionary of neologisms has been compiled.

Block 4. Pragmatic research. In order to determine the degree of preservation or non-observance of values in the family during quarantine in 2020-2022, a questionnaire is conducted. Psychological, linguistic, and social changes in family communication are analyzed, and the selected word-formation structures in the language of electronic media are studied.

The composition of the project researchers:[:kk]Жобаның өзектілігі: 2019 жылы басталған пандемия кезеңі қазақ қоғамында әлеуметтік тұрғыдан да, моральдық тұрғыдан да, тілдік тұрғыдан да, психологиялық тұрғыдан да, білім алу тұрғысынан да айтарлықтай өзгеріс болды. Өзгерістің пайдалы да, зиянды да жақтарын зерттеу және оның қазақ қоғамының дамуына кері әсер ететін тұстарын түзету, дұрысына қарай дамыту аса маңызды. Пандемия кезеңінде білім беруде прогресс болғаны анық. Қазақ қоғамы жаппай қашықтықтан оқытуға бейімделді, бірақ тілдік коммуникация жұтаңдады, жастар тілінде бейәдеби сөздер мен ярлык сөздер, сленгтер көбейе бастады. Экрандағы тілдік қарым-қатынас сөз әдебін бұзды. Ең қауіптісі – постпандемиялық кезеңінде де кері даму үрдісі белең алуда.  Демек, аталмыш тарихи кезең арнайы зерттеуді аса қажет етеді.

Жобаның мақсаты: 2020-2022 жылдар аралығындағы қазақ тілдік контентін зерттеу арқылы неологиялық тілдік базаны әзірлеу

Күтілетін нәтижелер:

1-блок. Лингвистикалық зерттеу.Тез енетін сөзжасамдық қолданыстарды анықталады. Сұхбаттардың, жаңалықтар мен ток шоу бағдарламаларындағы қазақ қоғамының психологиялық ахуалы, оның тілдік көрінісін, теле, радио тілінің стильдік өзгерісі айқындалады. Пандемия кезіндегі басты тақырыптарын анықтап, оның себептері зерттеледі.

2-блок. Әдістемелік зерттеу. Онлайн сабақтардың бейнежазбаларын, онлайн конференциялардың бейнежазбаларын зерттеу арқылы қазақ қоғамының сөйленісіндегі өзгерістер мен жаңалықтар талданады. Қашықтықтан оқыту жағдайында жаңа технологиялардың жүйесі мен түрлері ұсынылады.

3-блок. Лексикографиялық зерттеу. 2020-2022 жылғы мерзімді БАҚ тіліндегі жаңа қолданыстар жинақталады. Жаңа аудармалар мен балама атаулардың жиілігін зерттеу арқылы қолданысқа енетін тіл бірліктері сөздікте рәсімделеді. Қазақша-орысша-ағылшынша неологиздер сөздігі құрастырылады.

4-блок. Прагматикалық зерттеу. 2020-2022 жылдары карантин кезіндегі отбасындағы құндылықтардың сақталу-сақталмау дәрежесін анықтау мақсатында сауалнама алынады. Отбасы коммуникациясындағы психологиялық, лингвистикалық, әлеуметтік өзгерістер талданады,электронды БАҚ тілінде ерекшеленген сөзсаптам құрылымдары зерттеледі.

Жоба зерттеушілерінің құрамы:

1.	Есенова Қалбике Өмірбайқызы, филолгия ғылымдарының докторы, профессор	Абай атындағы ҚазҰПУ, Филология және көптілді білім беру институты, С. Қирабаев атындағы қазақ тілі мен әдебиеті кафедрасының  профессоры	ORCID ID 0000-0001-9653-5189 https://www.scopus.com/record/display.uri?eid=2-s2.0 85039068730&origin=resultslist   https://www.scopus.com/record/display.uri?eid=2-s2.085039047858&origin=resultslist	Жоба жектекшісі, БҒҚ	Жобадағы зерттеу бағыты – жобаға жетекшілік ету, әдіснаманы ұсыну, есептер дайындау
2	Балтабаева Жаңалық Қылышқызы педагогика ғылымдарының докторы, профессор	Абай атындағы ҚазҰПУ, Филология және көптілді білім беру институты, С. Қирабаев атындағы қазақ тілі мен әдебиеті кафедрасының  профессоры	ORCID ID 0000-0001-9898-4818	ҒҚ	Жобадағы зерттеу бағыты – сөз сауаттылығы мен тіл сауаттылығын анықтауға арналған, қашықтан оқыту кезіндегі әдіс-тәсілдерін қарастырады, эксперименттен өткізеді.
3.	Құрманәлиев Кәрімбек Арыстанбекович, филология ғылымдарының докторы, профессор	Филология ғылымдарының докторы, профессор, ҰҒА-ның академигі, ҰЖҒА-ның вице-президенті		ҒҚ
4.	Ішпекбаев Жанатбек Ешенкожаевич, техника ғылымдарының докторы, профессор	Абай атындағы ҚазҰПУ, Ректор кеңесшісі профессоры, техника ғылымдарының докторы	ORCID ID	ҒҚ
5.	Әмірбекова Айгул, филология ғылымдарының кандидаты, доцент	А.Байтұрсынов атындағы тіл білімі институты, бас ғылыми қызметкер	ORCID ID 0000-0001-8540-8264	ҒҚ	Жобадағы зерттеу бағыты – пандемия кезіндегі әлемдік тілдік ахуалды зерттейді,  қазақ отбасындағы дәстүрлі коммуникацияға карантиндік оқшауланудың қандай ықпалы болғанын зерттейді.
6.	Дюсембина Гулсамал Ерболовна	Абай атындағы ҚазҰПУ, қауымдастырылған профессор м.а., философия докторы (PhD)	ORCID ID 0000-0002-0121-9069	ҒҚ
7.	Исмаилова Фариза Кенжегалиевна	Абай атындағы ҚазҰПУ Филология және көптілді білім беру институты, С. Қирабаев атындағы қазақ тілі мен әдебиеті кафедрасының  PhD докторанты	ORCID ID	ҒҚ	7.

Жоба бойынша 2022-23 жж аралығындағы төмендегідей мақалалар жарияланды

 

Рет		Атауы		Баспа, журнал (атауы, №, жылы, беттері), авторлық куәліктің, патенттің №	Авторлардың аты-жөні
1		2		3	4
Web of Science және Scopus ғылыми өлшеу деректер базасына кіретін еңбектер
1		Investigating Competencies And Attitudes Towards Online Education In LaguageLearning/teaching After Covid-19.		International Journal of Education in Mathematics, Science and Technology, V.11, 4, c. 862 – 880, 2023 ISSN 2147611X DOI 10.46328/ijemst.3348	Yessenova Kalbike.U., Baltabayeva Zhanalik K, Amirbekova Aigul B., Sametova Zhanakul, Ismailova Fariza K.
					.
ҚР БҒМ Білім және ғылым саласында сапаны қамтамасыз ету комитетінің ғылыми қызметтің нәтижелерін жариялау үшін ұсынылатын басылымдарда жарияланған еңбектер
2	Пандемия кезіндегі медиадискурс: сөзжасамдық құрылымдар		Абылайхан атындағы қазақ және халықаралық университеті ХАБАРШЫСЫ., 1 (68) 2023. – 53-72 бб.		Есенова Қ.У., Құрманәлиев К.А., Балтабаева Ж.К.
3	2020-2022 жылдары COVID-19 пандемиясы кезеңіндегі қазақ тілінің лексика-семантикалық жүйесінің өзгерістері		Tiltanym/Тілтаным, А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты, Алматы, 2023/2		Есенова Қ., Әмірбекова А., Ішпекбаев Ж., Исмаилова Ф.
Шетелдік ғылыми баспаларда жарияланған еңбектер
4	Linguistic problems of the language content of the kazakh community		// Proceedings of the XXIV International Multidisciplinary Conference «Innovations and Tendencies of State-of-Art Science». Mijnbestseller Nederland, Rotterdam, Nederland. 2022. November, ISBN 978-94-036-1025-2. P.63-67.		Amirbekova A., Esenova K., Ismailova F.
5	Pandemi sirasinda dilin kullanimina giren neologizmler.		8th edition of “International Online Conference on Economics and Social Sciences (E&SS 2022)”, ECLSS Publication, 21-23 October, 2022, Antalya, Turkey. 1198-1203.		Yessenova K.O., Аmirbekova A.B. Ismailova F.K.
6	Pandemic-related vocabulary patterns and themes established in the media space.		World Scientefic Reports. International Scientefic Conference. Paris, France. 16-17 March, 2023. №2, PP. 106-113		Yessenova Kalbike, Dyussembina Gulsamal, Ismailova Fariza.
7	Speech featuresduring a pandemic.		XXI International Scientific and Practical Conference«Scientists and methods of using modern technologies», May 30 – June 2, 2023, Melbourne, Australia. – 317-321.		Yessenova K, Baltabayeva Zh,  Dyssembina G.
Қазақстан Республикасындағы ғылыми баспаларында жарияланған еңбектер
8	Пандемия дискурсы: лексика-семантикалық жүйенің даму ерекшеліктері		Қазақстандағы қазіргі қазақтілді контент: зерттеу парадигмалары. Абай ат. ҚазҰПУ, Алматы, 2023. 19-26- бб.		Есенова Қ.У,  Исмаилова Ф. К.
9	Қазақ тілі сөзжасамының зерттелуі мен жаңа бағыттары туралы		Қазақстандағы қазіргі қазақтілді контент: зерттеу парадигмалары. Абай ат. ҚазҰПУ, Алматы, 2023. 3-14- бб.		Құрманәлиев К.А.
10	Бұқаралық ақпарат құралдары тіліндегі  Covid-19 пандемиясына қатысты жаңа сөз қолданыстарының ерекшеліктері		Қазақстандағы қазіргі қазақтілді контент: зерттеу парадигмалары. Абай ат. ҚазҰПУ, Алматы, 2023. 26-31- бб.		Балтабаева Ж., Ішпекбаев Ж.
11	Ғаламтор дискурсы және пандемия кезіндегі тілдік қолданыс		Қазақстандағы қазіргі қазақтілді контент: зерттеу парадигмалары. Абай ат. ҚазҰПУ, Алматы, 2023. 31-37- бб.		Әмірбекова А.Б.
12	Пандемияға қатысты медиакеңістікте қалыптасқан сөзсаптам үлгілері мен типтік-логикалық модельдер жүйесі		Қазақстандағы қазіргі қазақтілді контент: зерттеу парадигмалары. Абай ат. ҚазҰПУ, Алматы, 2023. 37-50-бб.		Дюсембина Г.Е.

 

 [:]