[:ru]Актуальность проекта. Замысел создания данного проекта связан с обращением Главы государства К.- Ж. Токаева по случаю Дня памяти жертв политических репрессий и голода (30 мая 2020 года). Президент в своем обращении отметил, что «для завершения работы по восстановлению исторической справедливости мною поручено создать Государственную комиссию по реабилитации жертв политических репрессий».

Жертвами сфабрикованных ОГПУ дел стали лидеры и активисты казахского национально-освободительного движения, которое получило в истории название движение Алаш. Национально-освободительное движение, руководимое национальной интеллигенцией, советским идеологическим аппаратом было определено как движение «буржуазной интеллигенции» за создание буржуазной государственности в Казахстане. Приняв за основу этот ложный тезис, советская власть во второй половине 20-х гг. XX в. начала наступление на лидеров и активистов национально-освободительного движения. В результате перманентно проведенных репрессивных мер многие из них были подвергнуты арестам и ликвидации.

К сожалению, большинство документов и материалов следственных дел руководителей и активистов движения Алаш, сфабрикованные ОГПУ и хранящиеся в закрытых архивных фондах МВД РК, в достаточно полном объеме с соответствующим научным аппаратом до сих пор не опубликованы.

Следует отметить, что уже в годы независимости было предпринято несколько попыток издать сборник документов и материалов по движению Алаш. Первый в этом ряду замысел был реализован Архивом Президента РК на основе документальных материалов, содержащихся в фондах этого архивного учреждения.

Безусловно, каждая публикация по истории движения Алаш становится заметным явлением в деле освещения истории казахского национально-освободительного движения первой трети XX века. Тем не менее, эти публикации никак не могут заменить место и роль фундаментально проработанного академического издания документальных материалов по следственному делу Алаш. Материалы «Алашского дела» важны в научном отношении не только с точки зрения достоверности фактов, сообщаемых подследственными, но как памятник эпохи, отразивший в себе ее черты и нравы, как обвинительный акт против режима власти.

Цель проекта: Целью научно-исследовательской работы является выявление и публикация в виде академического двухтомника с соответствующим научным аппаратом следственных материалов по делу Алаш, хранящихся в фондах госархивов, а также в спецархивах МВД и прокуратуры РК.

Ожидаемые результаты	Достигнутые результаты
1. Раздел календарного плана: № 1. Научные командировки: работа в архивах г. Нур-Султан, г. Шымкент	Проведена научная командировка в архивах г. Нур-Султан: Специализированный государственный архив Департамента полиции (СГА ДП) и Государственный архив (ГА). – в СГА ДП г. Нур-Султан просмотрены следственные дела горняков, работавших на рудниках Карагандинской области. Многие из подследственных были обвинены в разжигании межнациональной розни, в контрреволюционной деятельности, в проведении подрывных действий на шахтах. Изучено более 30 дел, по результатам исследования составлен список лиц, не прошедших реабилитацию. Перечень будет передан на рассмотрение Госкомиссии по реабилитации репрессированных. – в ГА г. Нур-Султан просмотрены дела пяти архивных фондов. Наибольшее внимание уделено материалам Всесоюзного и Казахского Центральных исполнительных комитетов, сельских советов Акмолинского округа, революционных комитетов. Просмотрены документы, освещающие работу советских властей в отношении национальных меньшинств, изучены статистические сведения по Акмолинскому округу, материалы по проведению раскулачивания, конфискации имущества и переселению казахских баев и кулаков, сведения о деятельности комиссии по ликвидации последствий голода и т.д. В архивном фонде Ф.430. «Коллекция копий архивных документов, выявленных в зарубежных архивах» изучены материалы по деятельности А.Байтурсынова, А. Букейханова, М.Дулатова. С 4 по 19 сентября осуществляется командировка в г. Шымкент. Научная работа проводится в Государственном архиве общественно-политической истории Туркестанской области. По результатам командировки будет предоставлен отчет.
Раздел календарного плана: № 2. Компьютерная обработка материалов. Анализ результатов исследования и публикация статьи 3 (трех) статьи отечественных изданиях ККСОН	Осуществлены компьютерный набор и научная обработка документов из специализированных ведомственных архивов КНБ и Департамента полиции г. Алматы. Подготовлены электронные варианты текстов архивных документов, общий объем обработанных архивных источников составил около 650 страниц в формате Word, разрабатывается научно-справочного аппарата к 1-му тому. Объем планируемого сборника документов более 800 страниц (около 40 п.л.) Проанализированы архивные источники по судебно-следственным делам над деятелями движения Алаш в ведомственных архивах Департамента полиции и КНБ г. Алматы, Архиве Президента. Выявленные архивные источники включены в 1-й том сборника документов. Подготовлены две статьи ККСОН, проводится научно-исследовательская работа по третьей статье ККСОН.
Раздел календарного плана: № 3. Работа в спецархивах МВД и Прокуратуры РК, архивов г. Москва (РФ)	Изучены документы специализированных архивов МВД, Прокуратуры РК и Департамента полиции г. Алматы. Изучены документы архивных дел №№ 725, 09797 по делу А. Байтурсынова, а также архивные дела №№ 011494, 06610 по судебному процессу над участниками движения «Алаш». Значительная часть изученных материалов включена в 1-й том планируемого сборника. Проведена археографическая обработка документов. Помимо научно-поисковой работы в указанных ведомственных архивах, исполнители проекта исследовали материалы Центрального государственного архива (ЦГА РК) и Архива Президента (АП РК). По научной командировке в архив г. Москва проведена предварительная научно-исследовательская работа. Изучены опубликованные документы из российских архивов, определен круг вопросов, которые необходимо отработать за время командировки. Поездка в Москву запланирована на осень текущего года

Состав исследовательской группы:

1. Койгелдиев М.К. – д.и.н., профессор, академик НАН РК;
2. Мырзатаева З.Б. – к.и.н., руководитель Научной лаборатории Айтылған тарих, КазНПУ им. Абая;
3. Белоус С.Г. – доктор PhD, КазНПУ им. Абая;
4. Сатенова М.Р. – магистр гуманитарных наук, Институт истории и этнологии им. Ч.Ч. Валиханова.
5. Мирзакулова Р.М. – научный сотрудник Центра научных и прикладных проектов АП РК, магистрант КазНУ им. аль-Фараби;
6. Оразанбаева Б.С. – магистр гуманитарных наук, КазНПУ им. Абая;
7. Абдуалиева К.Б. – архивист высшей категории.

Список публикаций за 2022 год

Сборник документов

1. Ахмет Байтұрсынұлы. Қиянатқа қарсылық. Құжаттар мен материалдар жинағы. Құрастырушылар: М. Қойгелдиев, Ғ. Анес, З. Мырзатаева / М.Қ. Қойгелдиевтің редакторлығымен – Нұр-Сұлтан, 2022. – 516 с. (в печати)

Статьи ККСОН

1. Мырзатаева З.Б., Белоус С.Г. Советский Казахстан в памяти польских и казахских детей в годы Второй мировой войны (на материалах Туркестанской области) // Вестник КазНПУ им. Абая. Серия «Исторические и социально-политические науки». – 2022. – № 2(73). – С. 54-64.
2. Оразов Р.Е. Сатенова М.Р. Ахмет Байтұрсынов және қазақ қоғамы // // Электронный научный журнал «edu.e-history.kz». – 2022. – № 2(31). (в печати)

Научные статьи

1. Койгелдиев М.К. Қорғансыздың күні. Советтік кезең // Ахмет Байтурсынұлы жіне Алаш. Сборник статей. – Нұр-Сұлтан: Халықаралық Түркі академиясы, 2022. – С. 282–309.
2. Мambet Кoigeldiev. Days of the defenceless. The Soviet period // Akhmet Baitursynuly and Alash. Сборник статей. – Нұр-Сұлтан: Халықаралық Түркі академиясы, 2022. – С. 119–138.
3. Койгелдиев М.К Список «не подлежит» реабилитации: С.Каратлеуов и Б.Сисекенов // Ұлт жады. – 2022. – № 1.
4. Мырзатаева З.Б. Түркістан облысы: қазақ және поляк балаларының советтік билік жүйесіне көзқарасы. 1941–1945 жж. (Естеліктер мен айтылған тарих материалдары негізімен) // «Түркістан өлкесінде жүргізілген саяси қуғын-сүргін: тарих және тың көзқарас» Халықаралық ғылыми-практикалық конференциясының материалдары. – Тараз: Dulaty university, 2022. – 222–225 бб.
5. Мырзатаева З.Б. Ащысай рудниктеріндегі әйел еңбегі. Ресми құжаттар мен естелік материалдарында // Ұлт жады. – 2022. – № 1.
6. Мырзатаева З.Б. Оңтүстік Қазақстан НКВД-МВД қызметкерлерінің соғыс жылдарындағы қызметі тарихынан // «Дәстүр». – 2022. – № 3 (мамыр-маусым). – 86–92 бб.
7. Белоус С.Г. Историческая память vs политика памяти: конструирование образов прошлого посредством устных свидетельств казахстанцев о войне // Сборник материалов Республиканской научно-практической конференции «Казахстан в годы Великой Отечественной войны: историческая память и современные историографические проблемы» (г. Алматы, 6 мая 2022 г.). – Алматы, 2022. – С. 46–52.

Участие с докладами конференциях, семинарах

1. Койгелдиев М.К. Ахмет Байтұрсынұлының саяси қызметіндегі бірізділік туралы // Ахмет Байтұрсынұлының 150 жылдығына арналған халықаралық ғылыми-теориялық конференция (Нул-Султан қ., 25 ақпан 2022 ж.).
2. Койгелдиев М.К. Ахмет Байтұрсынұлы және Ишеналы Арабайұлы: мақсат және ұстаным бірлігі // Улуттун улуу устаттары. А, Байтұрсыновтың 150, И. Арабаев 140 жылдығына арналған халықаралық ғылыми-практикалық конференция (Бишкек қ., 18 наурыз 2022 ж.).
3. Койгелдиев М.К. Алаш және большевизм: жүз жылға созылған қарсыласу // Международная научно-практическая конференция «Ахмет Байтурсынулы – ученый-просветитель, гуманист» (г. Алматы, КазНПУ им. Абая, 22 апреля 2022 г.).
4. Койгелдиев М.К. Алаш автономиясы тарихынан // Алаш автономиясы тарихының қазіргі кезеңдегі зерттелу мәселелері». Круглый стол (г. Алматы, Институт истории и этнологии им. Ч.Ч. Валиханова, 9 августа 2022 г.).
5. Мырзатаева З.Б. Түркістан облысы: қазақ және поляк балаларының советтік билік жүйесіне көзқарасы. 1941-1945 жж. (Естеліктер мен айтылған тарих материалдары негізімен) // Международная научно-практическая конференция «Политические репрессии в Туркестанском крае: история и новый взгляд» (г. Тараз, 14 апреля 2022 г.).

Открытые лекции

1. Койгелдиев М.К. Лекция: Алаш және большевизм: ғасырға созылған қарсыласу // «М. Әуезов мұражай-үйінің» мәжіліс залы. 15.04.2022 г.
2. Койгелдиев М.К. Лекция перед сотрудниками МЧС Алатауского р-на г. Алматы. 30.05.2022 г.
3. Мырзатаева З.Б. Лекция: Қаратауды геологиялық зерттеу тарихынан. Советтік кезең. (Архив негізінде және «Айтылған тарих» деректер негізінде) // КазНПУ им. Абая. Институт истории и права. 07.04.2022 г.

Публикации в СМИ

1. Койгелдиев М.К. Алаш идеясы кеңес билігінің үрейін ұшырды немесе Алаш тақырыбын әлемдік ауқымда қарау керек // Ана тілі. 21.04.2022 г.
2. Койгелдиев М.К және басқалар. Қазақстан Республикасының Президенті Қ.К.Тоқаевқа үндеу // Егемен Қазақстан. 27.04.2022 ж.
3. Койгелдиев М.К. Бізге қандай бірлік қажет? // Егемен Қазақстан. 03.05.2022 г.
4. Койгелдиев М.К. Қазығұртта үйлесім тапқан елдік идеясы // Егемен Қазақстан. 21.08.2022 г.

Интервью на телеканалах

1. Койгелдиев М.К. Интервью: Движение Алаш / Программа «В поисках истины» // Телеканал «Абай ТВ». 31.03.2022 г.
2. Койгелдиев М.К. Интервью: Ахмет Байтурсынов / Программа «В поисках истины» // Телеканал «Абай ТВ». 27.04.2022 г.
3. Койгелдиев М.К. Интервью: Алаш қозғалысы туралы / Программа «В поисках истины» // Телеканал «Абай ТВ». 07.09.2022 г.
4. Койгелдиев М.К. Интервью: Ахмет Байтурсынов / Телеканал «Евразия». 11.09.2022 г.

Международное сотрудничество

1. Мырзатаева З.Б. Сотрудничество с Обществом памяти жертв сталинских репрессий и депортированных польских граждан в городах Клодска-Быщица и Краков (Польская Народная Республика). Член общества Тадеуш Исанский передал материалы воспоминаний от себя и других польских граждан, жертв политических депортаций на территорию Казахстана.

 [:en]The relevance of the project. The idea of creating this project is connected with the address of the Head of State K- Zh. Tokayev on the occasion of the Day of Remembrance of Victims of Political Repression and Famine (May 30, 2020). The President noted in his address that «in order to complete the work on restoring historical justice, I have instructed to create a State commission for the rehabilitation of victims of political repression.»

The victims of the cases fabricated by the OGPU were the leaders and activists of the Kazakh national liberation movement, which received the name Alash movement in history. The national liberation movement, led by the national intelligentsia, was defined by the Soviet ideological apparatus as the movement of the «bourgeois intelligentsia» for the creation of bourgeois statehood in Kazakhstan. Taking this false thesis as a basis, the Soviet government in the second half of the 20s of the XX century began an offensive against the leaders and activists of the national liberation movement. As a result of the permanently carried out repressive measures, many of them were arrested and liquidated.

Unfortunately, most of the documents and materials of the investigative cases of the leaders and activists of the Alash movement, fabricated by the OGPU and stored in the closed archival funds of the Ministry of Internal Affairs of the Republic of Kazakhstan, have not yet been published in full with the appropriate scientific apparatus.

It should be noted that already in the years of independence, several attempts were made to publish a collection of documents and materials on the Alash movement. The first plan in this series was implemented by the Archive of the President of the Republic of Kazakhstan on the basis of documentary materials contained in the funds of this archival institution.

Of course, every publication on the history of the Alash movement becomes a noticeable phenomenon in the coverage of the history of the Kazakh national liberation movement of the first third of the XX century. Nevertheless, these publications cannot in any way replace the place and role of a fundamentally elaborated academic publication of documentary materials on the Alash investigative case. The materials of the «Alash case» are important scientifically not only from the point of view of the reliability of the facts reported by the defendants, but as a monument of the era, reflecting its features and mores, as an indictment against the regime of power.

The purpose of the project: The purpose of the research work is to identify and publish in the form of an academic two-volume book with the appropriate scientific apparatus investigative materials on the Alash case stored in the funds of state archives, as well as in the special archives of the Ministry of Internal Affairs and the Prosecutor’s Office of the Republic of Kazakhstan.

Expected results	Achieved results
1. Section of the calendar plan: No. 1. Scientific trips: work in the archives of Nursultan, Shymkent.	A scientific trip was conducted in the archives of Nur-Sultan: the Specialized State Archive of the Police Department (SGA DP) and the State Archive (GA). – The investigative files of miners who worked at the mines of the Karaganda region have been reviewed in the SSA DP of Nur-Sultan. Many of those under investigation were accused of inciting ethnic hatred, counter-revolutionary activities, and carrying out subversive actions at mines. More than 30 cases have been studied, according to the results of the study, a list of persons who have not undergone rehabilitation has been compiled. The list will be submitted to the State Commission for the Rehabilitation of the Repressed. – in the city of Nur-Sultan, the files of five archival funds were reviewed. The greatest attention is paid to the materials of the All-Union and Kazakh Central Executive Committees, village councils of the Akmola district, revolutionary committees. Documents covering the work of the Soviet authorities in relation to national minorities were reviewed, statistical data on the Akmola district, materials on dekulakization, confiscation of property and resettlement of Kazakh bais and kulaks, information on the activities of the commission for the elimination of the consequences of famine, etc. were studied. In the archive fund F.430. «Collection of copies of archival documents identified in foreign archives» materials on the activities of A.Baitursynov, A.Bukeikhanov, M.Dulatov were studied.From September 4 to September 19, a business trip to Shymkent is carried out. The scientific work is carried out in the State Archive of Socio-political History of Turkestan region. A report will be provided based on the results of the business trip.
Section of the calendar plan: No. 2. Computer processing of materials. Analysis of research results and publication of article 3 (three) articles in domestic publications of KKSON.	Computer typing and scientific processing of documents from specialized departmental archives of the KGB and the Almaty Police Department was carried out. Electronic versions of the texts of archival documents have been prepared, the total volume of processed archival sources amounted to about 650 pages in Word format, a scientific reference apparatus for the 1st volume is being developed. The volume of the planned collection of documents is more than 800 pages (about 40 pp. l.) Archival sources on judicial and investigative cases against figures of the Alash movement in the departmental archives of the Police Department and the National Security Committee of Almaty, the Archive of the President are analyzed. The identified archival sources are included in the 1st volume of the collection of documents. Two articles of the KKSON have been prepared, research work is being carried out on the third article of the KKSON.
Section of the calendar plan: No. 3. Work in the special archives of the Ministry of Internal Affairs and the Prosecutor’s Office of the Republic of Kazakhstan, archives of Moscow (Russia).	The documents of the specialized archives of the Ministry of Internal Affairs, the Prosecutor’s Office of the Republic of Kazakhstan and the Police Department of Almaty have been studied. The documents of archival cases No. 725, 09797 on the case of A. Baitursynov, as well as archival cases No. 011494, 06610 on the trial of the participants of the movement «Alash» were studied. A significant part of the studied materials is included in the 1st volume of the planned collection. Archeographic processing of documents was carried out. In addition to research work in these departmental archives, the project executors examined the materials of the Central State Archive (CSA RK) and the Archive of the President (AP RK). On a scientific trip to the archive in Moscow, preliminary research work was carried out. The published documents from the Russian archives have been studied, the range of issues that need to be worked out during the business trip has been determined. The trip to Moscow is planned for the autumn of this year.

Composition of the research group:

1. Koigeldiev M.K. – Doctor of Historical Sciences, Professor, Academician of the National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan;
2. Myrzataeva Z.B. – Ph.D., Head of the Scientific Laboratory Aitylgan Tarikh, KazNPU named after Abaya;
3. Belous S.G. – Doctor of PhD, KazNPU named after Abaya;
4. Satenova M.R. – Master of Humanities, Ch.Ch. Valikhanov Institute of History and Ethnology.
5. Mirzakulova R.M. – Researcher at the Center for Scientific and Applied Projects of the AP RK, Master’s student of Al-Farabi Kazakh National University;
6. Orazanbayeva B.S. – Master of Humanities, KazNPU named after Abaya;
7. Abdualieva K.B. – archivist of the highest category.

List of publications for 2022

Collection of documents

1. Ахмет Байтұрсынұлы. Қиянатқа қарсылық. Құжаттар мен материалдар жинағы. Құрастырушылар: М. Қойгелдиев, Ғ. Анес, З. Мырзатаева / М.Қ. Қойгелдиевтің редакторлығымен – Нұр-Сұлтан, 2022. – 516 с. (в печати)

KKSON articles

1. Мырзатаева З.Б., Белоус С.Г. Советский Казахстан в памяти польских и казахских детей в годы Второй мировой войны (на материалах Туркестанской области) // Вестник КазНПУ им. Абая. Серия «Исторические и социально-политические науки». – 2022. – № 2(73). – С. 54-64.
2. Оразов Р.Е. Сатенова М.Р. Ахмет Байтұрсынов және қазақ қоғамы // // Электронный научный журнал «edu.e-history.kz». – 2022. – № 2(31). (в печати)

Scientific articles

1. Койгелдиев М.К. Қорғансыздың күні. Советтік кезең // Ахмет Байтурсынұлы жіне Алаш. Сборник статей. – Нұр-Сұлтан: Халықаралық Түркі академиясы, 2022. – С. 282–309.
2. Мambet Кoigeldiev. Days of the defenceless. The Soviet period // Akhmet Baitursynuly and Alash. Сборник статей. – Нұр-Сұлтан: Халықаралық Түркі академиясы, 2022. – С. 119–138.
3. Койгелдиев М.К Список «не подлежит» реабилитации: С.Каратлеуов и Б.Сисекенов // Ұлт жады. – 2022. – № 1.
4. Мырзатаева З.Б. Түркістан облысы: қазақ және поляк балаларының советтік билік жүйесіне көзқарасы. 1941–1945 жж. (Естеліктер мен айтылған тарих материалдары негізімен) // «Түркістан өлкесінде жүргізілген саяси қуғын-сүргін: тарих және тың көзқарас» Халықаралық ғылыми-практикалық конференциясының материалдары. – Тараз: Dulaty university, 2022. – 222–225 бб.
5. Мырзатаева З.Б. Ащысай рудниктеріндегі әйел еңбегі. Ресми құжаттар мен естелік материалдарында // Ұлт жады. – 2022. – № 1.
6. Мырзатаева З.Б. Оңтүстік Қазақстан НКВД-МВД қызметкерлерінің соғыс жылдарындағы қызметі тарихынан // «Дәстүр». – 2022. – № 3 (мамыр-маусым). – 86–92 бб.
7. Белоус С.Г. Историческая память vs политика памяти: конструирование образов прошлого посредством устных свидетельств казахстанцев о войне // Сборник материалов Республиканской научно-практической конференции «Казахстан в годы Великой Отечественной войны: историческая память и современные историографические проблемы» (г. Алматы, 6 мая 2022 г.). – Алматы, 2022. – С. 46–52.

Participation in conferences and seminars with reports

1. Койгелдиев М.К. Ахмет Байтұрсынұлының саяси қызметіндегі бірізділік туралы // Ахмет Байтұрсынұлының 150 жылдығына арналған халықаралық ғылыми-теориялық конференция (Нул-Султан қ., 25 ақпан 2022 ж.).
2. Койгелдиев М.К. Ахмет Байтұрсынұлы және Ишеналы Арабайұлы: мақсат және ұстаным бірлігі // Улуттун улуу устаттары. А, Байтұрсыновтың 150, И. Арабаев 140 жылдығына арналған халықаралық ғылыми-практикалық конференция (Бишкек қ., 18 наурыз 2022 ж.).
3. Койгелдиев М.К. Алаш және большевизм: жүз жылға созылған қарсыласу // Международная научно-практическая конференция «Ахмет Байтурсынулы – ученый-просветитель, гуманист» (г. Алматы, КазНПУ им. Абая, 22 апреля 2022 г.).
4. Койгелдиев М.К. Алаш автономиясы тарихынан // Алаш автономиясы тарихының қазіргі кезеңдегі зерттелу мәселелері». Круглый стол (г. Алматы, Институт истории и этнологии им. Ч.Ч. Валиханова, 9 августа 2022 г.).
5. Мырзатаева З.Б. Түркістан облысы: қазақ және поляк балаларының советтік билік жүйесіне көзқарасы. 1941-1945 жж. (Естеліктер мен айтылған тарих материалдары негізімен) // Международная научно-практическая конференция «Политические репрессии в Туркестанском крае: история и новый взгляд» (г. Тараз, 14 апреля 2022 г.).

Open lectures

1. Койгелдиев М.К. Лекция: Алаш және большевизм: ғасырға созылған қарсыласу // «М. Әуезов мұражай-үйінің» мәжіліс залы. 15.04.2022 г.
2. Койгелдиев М.К. Лекция перед сотрудниками МЧС Алатауского р-на г. Алматы. 30.05.2022 г.
3. Мырзатаева З.Б. Лекция: Қаратауды геологиялық зерттеу тарихынан. Советтік кезең. (Архив негізінде және «айтылған тарих» деректер негізінде) // КазНПУ им. Абая. Институт истории и права. 07.04.2022 г.

Publications in the media

1. Койгелдиев М.К. Алаш идеясы кеңес билігінің үрейін ұшырды немесе Алаш тақырыбын әлемдік ауқымда қарау керек // Ана тілі. 21.04.2022 г.
2. Койгелдиев М.К және басқалар. Қазақстан Республикасының Президенті Қ.К.Тоқаевқа үндеу // Егемен Қазақстан. 27.04.2022 ж.
3. Койгелдиев М.К. Бізге қандай бірлік қажет? // Егемен Қазақстан. 03.05.2022 г.
4. Койгелдиев М.К. Қазығұртта үйлесім тапқан елдік идеясы // Егемен Қазақстан. 21.08.2022 г.

Interviews on TV channels

1. Койгелдиев М.К. Интервью: Движение Алаш / Программа «В поисках истины» // Телеканал «Абай ТВ». 31.03.2022 г.
2. Койгелдиев М.К. Интервью: Ахмет Байтурсынов / Программа «В поисках истины» // Телеканал «Абай ТВ». 27.04.2022 г.
3. Койгелдиев М.К. Интервью: Алаш қозғалысы туралы / Программа «В поисках истины» // Телеканал «Абай ТВ». 07.09.2022 г.
4. Койгелдиев М.К. Интервью: Ахмет Байтурсынов / Телеканал «Евразия». 11.09.2022 г.

International cooperation

1. Мырзатаева З.Б. Сотрудничество с Обществом памяти жертв сталинских репрессий и депортированных польских граждан в городах Клодска-Быщица и Краков (Польская Народная Республика). Член общества Тадеуш Исанский передал материалы воспоминаний от себя и других польских граждан, жертв политических депортаций на территорию Казахстана.

 [:kk]Жобаның өзектілігі.  Бұл жобаны даярлауға себеп болған Мемлекет басшысы Қ-Ж. Тоқаевтың саяси қуғын-сүргін және ашаршылық құрбандарын еске алу күніне орай жасаған үндеуі (30 мамыр 2020 жыл) болды.

Президент өз жолдауында  «Тарихи әділдікті қалпына келтіру жұмыстарын аяқтап, саяси қуғын-сүргін құрбандарын ақтау үшін арнайы мелекеттік комиссия құруды» тапсырғанын атап айтты.

ОГПУ ұйымдастырған репрессия құрбандарының қатарында тарихта Алаш қозғалысы аталған қазақ ұлт-азаттық қозғалысының басшылары мен белсенділері де болды. Ұлттық интеллигенция басқарған қазақ ұлт-азаттық қозғалысы, кеңестік идеологиялық аппарат және оның қызметіндегі советтік тарихнама тарапынан Қазақстанда буржуазиялық мемлекеттілікті құруға әрекет жасаған «буржуазиялық интеллигенцияның» қозғалысы ретінде танылды. Осы жалған тезисті негізге алып, Кеңес үкіметі өткен ғасырдың 20-шы жылдарының екінші жартысында ұлт-азаттық қозғалысының көшбасшылары мен белсенділеріне шабуыл ұйымдастырып, үзіліссіз жүргізілген репрессиялық шаралар арқылы оларды физикалық тұрғыдан жойды. Өкінішке орай соңғы жылдары Ұлттық қауіпсіздік комитетінің архив қорларынан ҚР ІІМ архивіне берілген Алаш қозғалысына қатысты құжаттық материалдар қазірге дейін толық күйінде ғылыми аппаратымен талапқа сай деңгейде жарық көрмеген күйде қалып отыр.

Атап айту керек, тәуелсіздік жылдары Алаш қозғалысының құжаттары мен материалдарын жариялауға бірнеше рет ұмтылыс жасалынды. Мұндай әрекеттің алғашқысы ҚР Президенті архиві тарапынан болған еді.

Әрине, Алаш тарихы бойынша жарық көрген құжаттар жинағы ХХ ғасырдың бірінші ширегіндегі қазақ ұлт-азаттық қозғалысының тарихын ашып көрсету ісінде елеулі орын алады. Қалай болғанда да осы уақытқа дейін бұл арнада жарық көрген құжаттық материалдар толыққанды академиялық басылымның орны мен рөлін алмастыра алмайды. «Алаш ісінің» материалдары тек ғылыми жағынан ғана маңызды емес, тергеудегі  адамдардың айтқан фактілердің дұрыстығы, оның сол заманның сипаты мен адами қасиеттерін сақтаған тарихи ескерткіш, билік режиміне қарсы айыптау актісі ретінде де маңызды.

«Алаш ісі» материалдары фактілердің шынайылығын көрсетуде ғылыми тұрғыдан ғана емес, сонымен қатар дәуірдің сипатты белгілері мен оның мінез-құлықтарын айқындаушы және советтік билік тәртібін айыптаушы құжат ретінде де маңызы зор.

Жобаның мақсаты — мемлекеттік архивтердің, сондай-ақ ҚР ІІМ мен прокуратурасының арнайы архивтерінің қорларында сақталған Алаш ісіне қатысты тергеу материалдарын тиісті ғылыми аппаратымен екі томдық түрінде жариялау.

Күтілетін нәтижелер.	Алынған  нәтижелер
1. Күнтізбелік жоспардың бөлімі: № 1. Ғылыми іссапарлар: Нұрсұлтан қаласы, Шымкент қаласы мұрағаттарындағы жұмыс.	Нұр-сұлтан қаласының архивтерінде: полиция департаментінің Мамандандырылған мемлекеттік мұрағаты (СГА ДП) және мемлекеттік мұрағаты (ГА) ғылыми іссапар өткізілді. -Нұр-сұлтан қаласы СГА ДП-да Қарағанды облысының кеніштерінде жұмыс істеген кеншілердің тергеу істері қаралды. Көптеген тергеушілер ұлтаралық араздықты қоздырды, революцияға қарсы іс-қимыл жасады, шахталарда диверсиялық әрекеттер жасады деп айыпталды. 30-дан астам іс зерделенді, зерттеу нәтижелері бойынша оңалтудан өтпеген адамдардың тізімі жасалды. Тізбе қуғын-сүргінге ұшырағандарды оңалту жөніндегі мемлекеттік комиссияның қарауына берілетін болады. — Нұр-сұлтан қаласының ГА-да бес мұрағат қорының істері қаралды. Бүкілодақтық және Қазақ орталық атқарушы комитеттерінің, Ақмола округінің ауылдық кеңестерінің, революциялық комитеттердің материалдарына көп көңіл бөлінді. Аз ұлттарға қатысты кеңес өкіметінің жұмысын баяндайтын құжаттар қаралды, Ақмола округі бойынша статистикалық мәліметтер, кулактар мен байлардың мүлкін тәркілеу және көшіру, кулактарды тәркілеу бойынша материалдар, ашаршылық салдарын жою бойынша комиссияның қызметі туралы мәліметтер және т.б. Ф. 430 мұрағат қорында зерттелді. «Шетелдік мұрағаттарда анықталған мұрағаттық құжаттар көшірмелерінің топтамасы» А.Байтұрсынов, А. Бөкейханов, М. Дулатов қызметі бойынша материалдар зерделенді. 4-19 қыркүйек аралығында Шымкент қаласына іссапар жүзеге асырылады. Ғылыми жұмыс Түркістан облысының қоғамдық-саяси тарихының мемлекеттік мұрағатында жүргізіледі. Іссапар нәтижелері бойынша есеп ұсынылады.
Күнтізбелік жоспардың бөлімі: № 2. Материалдарды компьютерлік өңдеу. Зерттеу нәтижелерін талдау және ККСОН отандық басылымдарының 3 (үш) бабын жариялау.	МҚК мамандандырылған ведомстволық мұрағаттарынан және Алматы қаласы полиция департаментінен құжаттарды компьютерлік теру және ғылыми өңдеу жүзеге асырылды. Мұрағаттық құжаттар мәтіндерінің электрондық нұсқалары дайындалды, өңделген мұрағаттық дереккөздердің жалпы көлемі Word форматында шамамен 650 бетті құрады, 1-ші томға ғылыми-анықтамалық аппарат әзірленуде. Жоспарланған құжаттар жинағының көлемі 800 беттен астам (шамамен 40 б. т.) Алматы қаласы полиция департаменті мен ҰҚК ведомстволық мұрағаттарында, Президент мұрағатында Алаш қозғалысының қайраткерлеріне қатысты сот-тергеу істері бойынша мұрағат көздеріне талдау жасалды. Анықталған мұрағаттық деректер құжаттар жинағының 1-томына енгізілген. ККСОН-нің екі мақаласы дайындалды, ККСОН-нің үшінші бабы бойынша ғылыми-зерттеу жұмысы жүргізілуде.
Күнтізбелік жоспардың бөлімі: № 3. ҚР ІІМ және прокуратурасының арнайы мұрағаттарында, Мәскеу қ. (РФ) мұрағаттарында жұмыс істеу.	ІІМ, ҚР Прокуратурасы және Алматы қаласы полиция департаментінің Мамандандырылған мұрағаттарының құжаттары зерделенді. А.Байтұрсынов ісі бойынша №№ 725, 09797 архивтік істердің құжаттары, сондай-ақ «Алаш» қозғалысына қатысушылардың сот процесі бойынша №№ 011494, 06610 архивтік істер зерделенді. Зерттелген материалдардың едәуір бөлігі жоспарланған жинақтың 1-томына енгізілген. Құжаттарды археографиялық өңдеу жүргізілді. Аталған ведомстволық мұрағаттардағы ғылыми-іздестіру жұмыстарынан басқа, жобаны орындаушылар орталық мемлекеттік мұрағат (ЦГА РК) және Президент Мұрағатының (АП РК) материалдарын зерттеді. Мәскеу қаласының мұрағатына ғылыми іссапар бойынша алдын ала ғылыми-зерттеу жұмысы жүргізілді. Ресей мұрағаттарынан Жарияланған құжаттар зерттелді, іссапар кезінде пысықталуы қажет мәселелер шеңбері анықталды. Мәскеуге сапар ағымдағы жылдың күзіне жоспарланған.

Зерттеу тобының құрамы:

1. Койгелдиев М.К. – д.и.н., профессор, академик НАН РК;
2. Мырзатаева З.Б. – к.и.н., руководитель Научной лаборатории Айтылған тарих, КазНПУ им. Абая;
3. Белоус С.Г. – доктор PhD, КазНПУ им. Абая;
4. Сатенова М.Р. – магистр гуманитарных наук, Институт истории и этнологии им. Ч.Ч. Валиханова.
5. Мирзакулова Р.М. – научный сотрудник Центра научных и прикладных проектов АП РК, магистрант КазНУ им. аль-Фараби;
6. Оразанбаева Б.С. – магистр гуманитарных наук, КазНПУ им. Абая;
7. Абдуалиева К.Б. – архивист высшей категории.

2022 жылғы жарияланымдар тізімі:

Құжаттар жинағы

1. Ахмет Байтұрсынұлы. Қиянатқа қарсылық. Құжаттар мен материалдар жинағы. Құрастырушылар: М. Қойгелдиев, Ғ. Анес, З. Мырзатаева / М.Қ. Қойгелдиевтің редакторлығымен – Нұр-Сұлтан, 2022. – 516 с. (в печати)

Мақалалар ККСОН

1. Мырзатаева З.Б., Белоус С.Г. Советский Казахстан в памяти польских и казахских детей в годы Второй мировой войны (на материалах Туркестанской области) // Вестник КазНПУ им. Абая. Серия «Исторические и социально-политические науки». – 2022. – № 2(73). – С. 54-64.
2. Оразов Р.Е. Сатенова М.Р. Ахмет Байтұрсынов және қазақ қоғамы // // Электронный научный журнал «edu.e-history.kz». – 2022. – № 2(31). (в печати)

Ғылыми мақалалар

1. Койгелдиев М.К. Қорғансыздың күні. Советтік кезең // Ахмет Байтурсынұлы жіне Алаш. Сборник статей. – Нұр-Сұлтан: Халықаралық Түркі академиясы, 2022. – С. 282–309.
2. Мambet Кoigeldiev. Days of the defenceless. The Soviet period // Akhmet Baitursynuly and Alash. Сборник статей. – Нұр-Сұлтан: Халықаралық Түркі академиясы, 2022. – С. 119–138.
3. Койгелдиев М.К Список «не подлежит» реабилитации: С.Каратлеуов и Б.Сисекенов // Ұлт жады. – 2022. – № 1.
4. Мырзатаева З.Б. Түркістан облысы: қазақ және поляк балаларының советтік билік жүйесіне көзқарасы. 1941–1945 жж. (Естеліктер мен айтылған тарих материалдары негізімен) // «Түркістан өлкесінде жүргізілген саяси қуғын-сүргін: тарих және тың көзқарас» Халықаралық ғылыми-практикалық конференциясының материалдары. – Тараз: Dulaty university, 2022. – 222–225 бб.
5. Мырзатаева З.Б. Ащысай рудниктеріндегі әйел еңбегі. Ресми құжаттар мен естелік материалдарында // Ұлт жады. – 2022. – № 1.
6. Мырзатаева З.Б. Оңтүстік Қазақстан НКВД-МВД қызметкерлерінің соғыс жылдарындағы қызметі тарихынан // «Дәстүр». – 2022. – № 3 (мамыр-маусым). – 86–92 бб.
7. Белоус С.Г. Историческая память vs политика памяти: конструирование образов прошлого посредством устных свидетельств казахстанцев о войне // Сборник материалов Республиканской научно-практической конференции «Казахстан в годы Великой Отечественной войны: историческая память и современные историографические проблемы» (г. Алматы, 6 мая 2022 г.). – Алматы, 2022. – С. 46–52.

Конференцияларға, семинарларға баяндамалармен қатысу

1. Койгелдиев М.К. Ахмет Байтұрсынұлының саяси қызметіндегі бірізділік туралы // Ахмет Байтұрсынұлының 150 жылдығына арналған халықаралық ғылыми-теориялық конференция (Нул-Султан қ., 25 ақпан 2022 ж.).
2. Койгелдиев М.К. Ахмет Байтұрсынұлы және Ишеналы Арабайұлы: мақсат және ұстаным бірлігі // Улуттун улуу устаттары. А, Байтұрсыновтың 150, И. Арабаев 140 жылдығына арналған халықаралық ғылыми-практикалық конференция (Бишкек қ., 18 наурыз 2022 ж.).
3. Койгелдиев М.К. Алаш және большевизм: жүз жылға созылған қарсыласу // Международная научно-практическая конференция «Ахмет Байтурсынулы – ученый-просветитель, гуманист» (г. Алматы, КазНПУ им. Абая, 22 апреля 2022 г.).
4. Койгелдиев М.К. Алаш автономиясы тарихынан // Алаш автономиясы тарихының қазіргі кезеңдегі зерттелу мәселелері». Круглый стол (г. Алматы, Институт истории и этнологии им. Ч.Ч. Валиханова, 9 августа 2022 г.).
5. Мырзатаева З.Б. Түркістан облысы: қазақ және поляк балаларының советтік билік жүйесіне көзқарасы. 1941-1945 жж. (Естеліктер мен айтылған тарих материалдары негізімен) // Международная научно-практическая конференция «Политические репрессии в Туркестанском крае: история и новый взгляд» (г. Тараз, 14 апреля 2022 г.).

Ашық дәрістер

1. Койгелдиев М.К. Лекция: Алаш және большевизм: ғасырға созылған қарсыласу // «М. Әуезов мұражай-үйінің» мәжіліс залы. 15.04.2022 г.
2. Койгелдиев М.К. Лекция перед сотрудниками МЧС Алатауского р-на г. Алматы. 30.05.2022 г.
3. Мырзатаева З.Б. Лекция: Қаратауды геологиялық зерттеу тарихынан. Советтік кезең. (Архив негізінде және «Айтылған тарих» деректер негізінде) // КазНПУ им. Абая. Институт истории и права. 07.04.2022 г.

БАҚ-тағы жарияланымдар

1. Койгелдиев М.К. Алаш идеясы кеңес билігінің үрейін ұшырды немесе Алаш тақырыбын әлемдік ауқымда қарау керек // Ана тілі. 21.04.2022 г.
2. Койгелдиев М.К және басқалар. Қазақстан Республикасының Президенті Қ.К.Тоқаевқа үндеу // Егемен Қазақстан. 27.04.2022 ж.
3. Койгелдиев М.К. Бізге қандай бірлік қажет? // Егемен Қазақстан. 03.05.2022 г.
4. Койгелдиев М.К. Қазығұртта үйлесім тапқан елдік идеясы // Егемен Қазақстан. 21.08.2022 г.

Телеарналардағы сұхбат

1. Койгелдиев М.К. Интервью: Движение Алаш / Программа «В поисках истины» // Телеканал «Абай ТВ». 31.03.2022 г.
2. Койгелдиев М.К. Интервью: Ахмет Байтурсынов / Программа «В поисках истины» // Телеканал «Абай ТВ». 27.04.2022 г.
3. Койгелдиев М.К. Интервью: Алаш қозғалысы туралы / Программа «В поисках истины» // Телеканал «Абай ТВ». 07.09.2022 г.
4. Койгелдиев М.К. Интервью: Ахмет Байтурсынов / Телеканал «Евразия». 11.09.2022 г.

Халықаралық ынтымақтастық

1. Мырзатаева З.Б. Сотрудничество с Обществом памяти жертв сталинских репрессий и депортированных польских граждан в городах Клодска-Быщица и Краков (Польская Народная Республика). Член общества Тадеуш Исанский передал материалы воспоминаний от себя и других польских граждан, жертв политических депортаций на территорию Казахстана.

 [:]