АРО8856415 «Жоба тақырыбының атауы: Алтын Орданыңәдеби ескерткіштері: әлемнің тілдік және көркемдік бейнесі».

Алтын Орда мұрасы қазіргі ғылымның өзекті мәселелерінің бірі болып табылады.  Әлемнің түкпір-түкпірінен және ғылымның түрлі салаларынан келген ғалымдар бұл ғылым мен білім саласындағы заманауи парадигмалардың қалыптасуына әсер ететін ең өзекті  ғылыми проблемалардың бірі екендігімен келіседі. Алайда Қазақстан ғылымындағы Алтын Орда дәуірінің проблематикасы ғылыми және әдіснамалық тұрғыдан неғұрлым аз зерттелген және неғұрлым күрделі сала болып табылады.

Жобаның мақсаты ортағасырлық түркі әдебиетінің көркем әлемі туралы ғылыми негізделген тұжырымдаманы қалыптастыру үшін Алтын Орда дәуіріндегі әдебиет әлемінің көркем және тілдік бейнесін жалпы филологиялық зерттеу болып табылады.

Қаржыландыру көлемі:44 232 650 тенге. 2020-2022 ж. (27 ай).

Зерттеу тақырыбының өзектілігі Алтын Орда дәуіріндегі әдеби ескерткіштердің Қазақстанның ғана емес, түркі, славян және еуропалық өркениеттің тарихи және мәдени дамуындағы маңыздылығымен түсіндіріледі. Әдеби ескерткіштер тарих пен ақиқаттың қамқоршысы ретінде түркі орта ғасырындағы әлем мен адамның көркемдік кеңістігін жеткізеді.  Жобаның маңыздылығы Қазақстан Республикасында білім беруді және ғылымды дамытудың 2020-2025 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасының іргелі және қолданбалы міндеттерін шешуге қосқан үлесімен айқындалады.

Жобаның идеясы Алтын Орда дәуіріндегі әдебиет әлемінің көркем және тілдік бейнесін зерттеудің әдіснамалық жаңа тәсілінде, оның жалпыадамзаттық мазмұнын түсінуде, өткен мен болашақты генетикалық байланыстыратын адамзаттың әлеуметтік-тарихи тәжірибесін ашуда жүзеге асырылады.

Күтілетін нәтижелер: 

– көркемдік және тілдік дүниетаным категорияларына негізделген аз зерттелген кезең – Алтын Орда әдебиетін жүйелі зерттеу моделі іске асырылатын болады.

-мәдени-көркемдік кодтар мен мотивтердің көркем бейнесінің метасюжеттері мен ерекшеліктері зерттелетін болады;

– әдеби, лингвистикалық, мәдени тәсілдердің бірлігінде Алтын Орда дәуірі әдебиетін жан -жақты талдаудың ғылыми негізделген тұжырымдамасы қалыптасады.

Жариялау жоспарлануда:

– конкурстық құжаттаманың талаптарына сәйкес халықаралық дерекқорлармен индекстелетін жоғары рейтингті рецензияланатын ғылыми басылымда;

– нөлдік емес импакт-факторы бар рецензияланатын шетелдік және отандық басылымдарда (РҒДИ және БҒСБК ұсынған);

– монографияны жариялау – 1;

– шетелдік баспадағы кітаптың тараулары – 1;

Нәтижелердің ғылыми жаңалығы дәлелдеу құжаттары – Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі Зияткерлік меншік Комитетінің авторлық құқық туралы куәліктерін алумен расталады;

Зерттеу нәтижелерінің қолданылу саласы: Жоғары білім берудегі ғылыми-зерттеу институттары мен зертханалар, филологиялық және басқа да гуманитарлық факультеттер, жалпы білім беру және тәрбие салалары, қоғамдық идеологиялық институттар, БАҚ, ақпараттық контент; Нысаналы тұтынушылар: зерттеуші ғалымдар, педагогтар, ЖОО оқытушылары, магистранттар, докторанттар, студенттер, мектеп мұғалімдері, оқушылар, қалың жұртшылық.                  

Тәжірибелі ғалымдар мен жас мамандардан тұратын зерттеу тобы ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізудің кәсіби дағдыларына ие. Ғылыми қызығушылықтары, біліктілігі жоба тақырыбына сәйкес келеді.

Жобаның ғылыми жетекшісі – Даутова С. Б., филология ғылымдарының докторы. Испанияның Сантьяго де Компостело университетінде «классикалық филология» және «қазіргі тілдер» мамандықтары бойынша «Болашақ» Халықаралық бағдарламалар орталығы арқылы ғылыми тағылымдамадан өтті. 2005 жылдан бастап ҚР БҒМ, ТҮРКСОЙ, Абай атындағы ҚазҰПУ, шетелдік жоғары оқу орындары мен ғылыми институттардың іргелі және қолданбалы жобаларының жетекшісі ретінде ғылыми негізі бар. 140-тан астам жарияланымның, оның ішінде 10 авторлық және ұжымдық монографиялардың, 4 оқу құралы мен бағдарламалардың, рейтингтік журналдардағы мақалалардың авторы. 8 куәлігі бар – зияткерлік меншік құқығы және ғылыми нәтижелерге авторлық құқық.

Сабыр Мұрат – филология ғылымдарының докторы, жобаның жетекші ғылыми қызметкері, Батыс Қазақстан инновациялық-технологиялық университетінің ғылыми-зерттеу бөлімінің меңгерушісі, түркология саласындағы танымал маман. 150 жарияланымның, оның ішінде 15 авторлық құқық пен 10 ұжымдық монографияның, 5 оқу құралы мен бағдарламаның, рейтингтік журналдардағы мақалалардың авторы. «Моңғол және түркі тілдері материалындағы салыстырмалы-типологиялық зерттеулер» ұжымдық монографиясындағы «Құтбтың ортағасырлық жазба ескерткішінің» Хосров пен Ширин «тіліндегі Моңғол элементтері» атты жаңа еңбектері бар (2021 ж.).

Б. Оспанова – филология ғылымдарының кандидаты, жобада Абай атындағы ҚазҰПУ бас ғылыми қызметкері, «Зияткер ұлт» ғылыми орталығы. 10 жылдан астам түркология бойынша жобаларға қатысып келеді. Ғылыми ізденістердің бір бағыты түркі жазба ескерткіштері негізінде қыпшақ тілін зерттеу болып табылады. 120 ғылыми мақаланың, 5 монографияның авторы, авторлық куәліктері бар.

Узденова Ф – филология ғылымдарының кандидаты, жобаның аға ғылыми қызметкері, Ресей Ғылым Академиясының Кабардино-Балқар ғылыми орталығының бас ғылыми қызметкері. 2021 жылы 10.01.02 – Ресей Федерациясы халықтарының әдебиеті мамандығы бойынша Мәскеу қаласындағы Ресей Ғылым Академиясының М.Горький атындағы әлемдік әдебиет университетінде докторлық диссертация қорғады.Web of Sciencе индекстелген 8 мақаланың, 130 жарияланымның, 3 монографияның авторы.  Ол түркі компонентін ұлттық әдебиетті зерттеуде негіз ретінде қарастырады.

Жобаға 3 жас орындаушы – филология магистрі және филолог, жаңа ғылыми стратегиялар бойынша зерттеулерді талдау және жинаумен, ортағасырлық түркі әдебиеті әлемінің көркем моделін зерттеумен, жобаның нәтижелерін халықаралық ғылыми ортада апробациялау үшін аудармамен, ілеспе техникалық жұмыспен және материалды өңдеумен айналысатын ғылыми қызметкерлер ретінде қатысады.